Cisimsiz

Bu fotoğraf, bir kaç gün önce bizim evin önüne parketmiş, sahibini bilmediğim bir arabaya ait. Darbe almış kaporta biçimleri, tüm banallıkları içerisinde, konvansiyonel araba reklamlarındaki cisimsiz cisimlerin biçimsel mükemmelliğinin karşısında yer alıyorsa, bu durum, felsefik/sanatsal bir müdahaleden çok, toplumsal bilinçaltımızda kazanın teknolojik mükemmelliğe karşı işlenmiş, yaralamadan beceriksizliğe, dikkatsizliğe, hatta özensizliğe kadar çeşitli şekillerde tezahür eden bir suça denk gelmesinden dolayı olsa gerek. Ünlü peugeot 206 reklamından, Cronenberg başyapıtı Crash'e bir çok anlatıyı bu şekilde "yanlış okumak" mümkün.

Makine-biçimin, cisimsiz arzu nesneleri yaratmak uğruna metal kapak-yüzeylerin arkasına saklandığı araba tasarımı pratiğini modernist bir tasarım perspektifinden eleştirmek çok da zor olmasa gerek. Üretimin sınırlarındansa tasarımcının markörünün (ya da cursorünün) kaprisine sırtını dayayan dürüst olmayan bir tasarım anlayışı... Taa Barthes'in DS eleştirisinde bu eleştirinin öncüllerini bulabiliyoruz. Heyecan verici olan ise, benzer bir eleştirinin etkileşim tasarımı perspektifinden gerçekleşmesi olurdu: Ürünle etkileşime geçen kullanıcının (beş duyusunun da) makinenin yağından, benzininden yalıtılmış, önceden satır satır planlanmış hijyenik bir etkileşimin muhatabı olması eleştirilmeli. Bu etkileşimin, aynı Microsoft ürünlerinde olduğu gibi, toplumsal ürüne dair bir sahiplik krizine ve buna bağlı olarak teknokrasinin çıkarlarına hizmet ettiği belirtilmeli.

Öte yandan, artık her üründe araba tasarımcısına öykünen, serbest pazarda biçimsel Darwinci bir sözde-evrime ve bunun insanoğlunun duyularının evrimine olan katkısına inanmakta sakınca görmeyen bir tasarım alemi için böyle bir eleştiri şimdilik oldukça uzak.